Fatih Evde Doktor ve Hemşirelik Hizmeti

Samatya'da, Karagümrük'te ya da Fener'in yokuşlu sokaklarında, çocukları başka ilçelere taşınmış ama kendisi yıllardır oturduğu evden ayrılmak istemeyen pek çok yaşlı var. Eski apartmanın üçüncü katındaki bu evden çıkıp polikliniğe gitmek, merdiveni inmek, tramvaya binmek ve sırada beklemek giderek zorlaşıyor; çoğu zaman da kontrol ertelenip sorun büyüyene kadar bekleniyor. Fatih'te evde doktor ve hemşire ziyareti, bu ertelemeyi ortadan kaldırmak için var: hekim muayeneyi hastanın kendi oturma odasında yapıyor, hemşire gereken uygulamayı aynı evde sürdürüyor.

Yalnız Yaşayan Yaşlı İçin Evde Muayene

Tek başına yaşayan bir yaşlıyı muayene etmek, onu hastanede görmekten farklı bir tablo çıkarıyor. Hekim şikâyeti dinledikten sonra tansiyon, nabız, ateş, solunum ve oksijen değerlerini ölçüyor, kalp ve akciğeri dinliyor, bacaklarda şişlik, ciltte yara ya da morluk olup olmadığına bakıyor. Ama muayenenin bir parçası da evin içine bakmak: mutfakta gerçekten yemek yapılıyor mu, buzdolabında ne var, banyoya girerken tutunacak bir yer var mı, yatak tuvalete ne kadar uzak?

Yaşlılarda halsizlik, iştahsızlık ya da ani dalgınlık sıklıkla yaşa bağlanıp geçiştiriliyor. Oysa bunların altında bir enfeksiyon, sıvı kaybı, şeker düzensizliği ya da bir ilacın yan etkisi olabiliyor. Evde yapılan muayene, hastanın günlük yaşamını görerek bu ayrımı yapmayı kolaylaştırıyor.

Düşme riskine karşı küçük düzenlemeler

Eski binalarda yüksek eşikler, dar koridorlar ve kaygan taş zeminler düşme açısından risk taşıyor. Hekim ya da hemşire bu konuda somut öneriler bırakıyor: kilimlerin altına kaymaz bant konması, geceleri koridorda küçük bir lamba bırakılması, banyoya tutunma barı takılması, sık kullanılan eşyaların göz hizasına alınması gibi. Bu öneriler basit görünse de bir kalça kırığının önüne geçmenin kolay yollarından biri.

Beslenme ve sıvı alımı

Tek başına yaşayan yaşlılarda öğün atlamak ve gün boyunca az su içmek sık görülüyor. Hekim kilo kaybı, ağız kuruluğu ya da kas güçsüzlüğü gibi işaretlere bakarak bunu değerlendiriyor; yutma güçlüğü varsa yiyeceklerin kıvamı için öneri veriyor. Günde kaç bardak su içildiğini takip etmek için mutfağa bir sürahi ve bardak koymak, gün sonunda ne kadar azaldığına bakmak gibi pratik yöntemler de konuşuluyor.

İlaç Kutularını Birlikte Açmak

Birden fazla hekime giden yaşlı bir hastanın evinde farklı reçetelerden kalmış, birbirini tekrar eden ilaçlar birikebiliyor. Hekim tüm kutuları, reçetesiz ilaçları ve bitkisel takviyeleri tek tek inceliyor. Hangisinin hâlâ kullanılacağını, hangisinin bırakılması gerektiğini ve dozların hangi saatlere toplanabileceğini netleştiriyor. Değişiklik gereken durumlarda hastanın kendi hekimine götürebileceği yazılı bir not bırakılıyor.

Gözü iyi görmeyen ya da unutkanlık yaşayan hastalarda haftalık ilaç kutusu kullanmak işi kolaylaştırıyor. Hemşire ziyaretlerinde bu kutunun doğru doldurulup doldurulmadığı da kontrol edilebiliyor.

Çapa, Cerrahpaşa ve Haseki'den Eve Dönüşte

Fatih, İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi ve Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ni aynı ilçe sınırında barındırıyor. Bu hastanelerden birinde ameliyat olan ya da yatarak tedavi gören bir hasta için eve dönüşün ilk haftaları en hassas dönem. Yeni başlanan ilaçlar eski ilaçlarla karışabiliyor, yara bakımı yanlış yapılabiliyor, hasta yakını hangi belirtinin önemli olduğunu bilmeyebiliyor.

Bu dönemde evde yapılan hekim kontrolü epikrizdeki önerilerin uygulanıp uygulanmadığını görmeyi sağlıyor. Hemşire ziyaretlerinde ise şunlar sürdürülebiliyor:

• Pansuman: Ameliyat yarasının ya da bası yarasının evresine uygun bakımı.
• Enjeksiyon: Hekim istemiyle kan sulandırıcı ya da diğer iğnelerin düzenli yapılması.
• Sonda bakımı: Taburculukta takılı kalmış idrar sondasının takibi ve gerekirse değişimi.
• Ölçüm ve kayıt: Tansiyon, şeker, ateş ve oksijen değerlerinin yazılıp hekime iletilmesi.
• Port bakımı: Onkolojik tedavi gören hastalarda port kateterin bakımı ve yıkanması.

Evdeki takip, hastanedeki hekimin verdiği kontrol randevusunun yerine geçmiyor; o güne kadar bakımın düzende kalmasına yardım ediyor.

Uzaktaki Aile ile Bağı Kurmak

Fatih'te yaşayan bir yaşlının çocukları çoğu zaman Anadolu yakasında ya da şehrin başka bir ucunda oturuyor. Randevuyu genellikle onlar alıyor ama ziyaret sırasında evde bulunamayabiliyorlar. Böyle durumlarda hasta izin verdiği ölçüde ziyaret sonrasında aile telefonla bilgilendirilebiliyor: ölçülen değerler, yapılan uygulama, değişen ilaçlar ve dikkat edilmesi gereken belirtiler aktarılıyor. Bir komşunun ya da yakın akrabanın ziyaret sırasında evde olması da yaşlı hastanın kendini daha rahat hissetmesini sağlıyor.

Her ziyaret kayda geçiriliyor. Farklı bir hemşire geldiğinde hastanın öyküsünü baştan anlatmak gerekmiyor; önceki değerler ve yapılan uygulamalar kayıtta duruyor.

Dar Sokak, Dik Merdiven ve Ekip Planı

Tarihi yarımadanın eski apartmanlarında asansörsüz bina oranı yüksek, merdivenler dar ve dik. Evde muayene için bu bir engel değil; ekip çantasıyla merdiveni kendisi çıkıyor. Ancak muayeneden sonra hastanın bir hastaneye nakli gerekirse, dar merdivende sedye ile indirme özel bir planlama istiyor ve ek personel gerekebiliyor. Randevu sırasında kat sayısını, merdivenin genişliğini ve hastanın yürüyüp yürüyemediğini sormamızın nedeni bu.

Ekipler ilçeye Yenikapı aktarma merkezi, Aksaray metro ve tramvay hattı çevresinden ulaşıyor; araçla girilmesi zor sokaklarda son bölüm yürüyerek tamamlanabiliyor. Ziyaret saati trafik ve sokak durumuna göre birlikte belirleniyor; gece ya da hafta sonu ihtiyacı için talep ayrıca planlanıyor. Ücret, ziyaretin niteliğine, yapılacak işlemlere, süreye ve zaman dilimine göre değişiyor.

Göğüs ağrısı, bilinç kaybı, belirgin nefes darlığı, inme belirtileri ya da durmayan kanamada önce 112 aranmalı. Ekip ziyaret sırasında hastanede değerlendirilmesi gereken bir durum görürse sevki geciktirmiyor ve nakil organizasyonunda yardımcı oluyor.