Fatih Evde Serum Takma Hizmeti

Yaz sıcağında birkaç gün az su içen, ardından bir ishal geçiren ve ayağa kalkınca başı dönen bir yaşlı… Fatih'in eski apartmanlarında tek başına ya da eşiyle yaşayan pek çok kişi için bu tablo tanıdık. Hekim sıvı desteği önerdiğinde, dik ve dar merdivenleri inip acil serviste saatlerce beklemek yerine serum evde verilebiliyor. Hemşire adrese geliyor, kırılgan damara uygun kanülle damar yolunu açıyor, sıvıyı istemdeki hızda veriyor ve torba boşalana kadar evde kalıyor.

Yaşlı Bedeninde Sıvı Dengesi

Yaş ilerledikçe susama hissi zayıflıyor, böbreklerin sıvıyı tutma yeteneği azalıyor. Bu yüzden yaşlı bir kişi, gençlere göre çok daha kısa sürede ve fark ettirmeden sıvı kaybedebiliyor. İlk işaretler çoğu zaman belirsiz: ağız kuruluğu, koyu ve az idrar, halsizlik, ayağa kalkınca baş dönmesi, alışılmadık bir dalgınlık. Tek başına yaşayan biri bu belirtileri telefonda anlatmayabiliyor; ailenin dikkat etmesi gereken nokta da bu.

Sıvı kaybını yerine koymak için verilecek serumun türüne ve miktarına hekim karar veriyor. Kalp ya da böbrek hastalığı olan yaşlıda fazla sıvı da az sıvı kadar sorun çıkarabildiği için bu karar hastanın tüm durumu bilinerek veriliyor.

İstem, İlaç ve Malzeme: Kim Neyi Hazırlıyor?

Damar yolundan verilecek her sıvı ya da ilaç için hekim istemi gerekiyor. İstem; Çapa, Cerrahpaşa ya da Haseki'den taburculukta verilmiş olabilir, hastanın kendi hekiminden alınmış olabilir ya da evde yapılan bir muayene sonrasında düzenlenebilir. İstemde sıvının adı, miktarı, varsa eklenecek ilaç ve akış hızı yer alıyor.

• Ailenin hazırladıkları: Reçeteli ilaç ya da sıvı, istem veya epikriz, varsa son tahlil sonuçları.
• Ekibin getirdikleri: Serum seti, kanül, flaster, antiseptik, eldiven ve pansuman malzemesi; hepsi tek kullanımlık.
• Uygulama sonrası: Kullanılan iğneler delinmeye dayanıklı kutuda ekiple birlikte evden çıkar, evde atık bırakılmaz.

Buzdolabında bekletilen bir ilaç varsa ziyaretten bir süre önce dışarı alınması isteniyor; soğuk sıvı damarda sızıya neden olur.

Kırılgan Damarda Uygulama

İleri yaşta cilt incelmiş, damarlar kolayca zedelenebilir hâle gelmiş oluyor. Hemşire bu yüzden mümkün olan en ince kanülü seçiyor ve flasteri cildi yırtmayacak biçimde yapıştırıyor. Damar çoğunlukla el sırtında ya da ön kolda aranıyor. Felç geçirilmiş taraf, meme ameliyatı yapılmış taraf, diyaliz fistülü olan kol ve ödemli bölgeler kullanılmıyor.

Uzun süredir tedavi gören, kilo kaybetmiş ya da çok sıvı kaybetmiş hastalarda damar bulmak zorlaşabiliyor. Hemşire birkaç denemeden sonra ısrar etmiyor, çünkü tekrarlanan girişim yaşlı dokuda morluk ve hasar bırakıyor. Böyle bir durumda hastanın bir sağlık kuruluşuna yönlendirilmesi gerekiyor. Odanın sıcak olması, kolun bir süre aşağı sarkıtılması ve kısıtlama yoksa hastanın biraz su içmesi damarı belirginleştiriyor.

Akış Hızının Neden Bu Kadar Önemli Olduğu

Hemşire damla hızını istemdeki değere göre ayarlıyor ve uygulama boyunca kontrol ediyor. Kalp yetmezliği olan bir hastada hızlı giden sıvı kalbi zorlayıp akciğerde birikebiliyor; böbrek yetmezliğinde atılamayan sıvı vücutta toplanıyor. Bu hastalarda hız bilinçli olarak düşük tutuluyor ve uygulama doğal olarak uzuyor. Şeker hastasına dekstrozlu serum veriliyorsa öncesinde ve sonrasında kan şekeri ölçülebiliyor.

Uygulama süresince hemşire şunları izliyor:

• Giriş yerinde şişlik, sertlik, soğukluk ya da kızarıklık
• Damar boyunca ağrı ya da ısı artışı
• Kaşıntı, döküntü, çarpıntı, bulantı
• Öksürük, nefes darlığı ya da bacaklarda yeni bir şişlik

Bu belirtilerden biri görüldüğünde akış durduruluyor ve hemşire gereken müdahaleyi yapıyor. Serum bitince kanül çıkarılıyor, bölgeye bastırılıp pansuman yapılıyor ve hasta kısa bir süre daha gözleniyor.

Eski Evde Uygulamayı Kolaylaştıran Hazırlıklar

Tarihi yarımadanın eski apartmanlarında odalar küçük, ışık az olabiliyor. Ziyaretten önce yapabilecekleriniz:

• Hastanın uzanacağı yatağın ya da koltuğun çevresini boşaltın, iyi aydınlatılmış bir köşe seçin.
• Serum torbasını hastanın belirgin biçimde üstünde asacak bir nokta düşünün; bir askı, kapı üstü kanca ya da sağlam bir dolap kulpu yeterli.
• Tuvaletin yolunu açık tutun; hasta serum sırasında kalkmak isterse hemşireyle birlikte kalkmalı.
• Komşunuz ya da bir yakınınız evde olabilecekse ziyaret saatini ona göre seçin.

Ekipler ilçeye Yenikapı aktarma merkezi, Aksaray metro ve tramvay hattı üzerinden geliyor. Ziyaret saatini sokak ve trafik durumuna göre birlikte belirliyoruz; gece ya da hafta sonu ihtiyacı için talep ayrıca planlanıyor. Araç girmesi güç sokaklarda hemşire son bölümü yürüyerek tamamlayabildiği için, bilinen bir cami, durak ya da okul adıyla tarif vermeniz ekibin kapınızı kolay bulmasını sağlıyor.

Uygulamadan sonraki saatler

Hemşire ayrıldıktan sonra kanülün çıkarıldığı yere bakmanız yeterli: hafif bir morluk olağan sayılır, ama damar boyunca kızarıklık, ısı artışı ya da giderek artan ağrı varsa haber verin. Hastanın idrara çıkıp çıkmadığına, su içebildiğine ve baş dönmesinin azalıp azalmadığına dikkat edin. Ertesi gün hâlâ halsizlik sürüyorsa hekimle yeniden görüşmek gerekebilir; serum tek başına altta yatan nedeni ortadan kaldırmaz.

Ücret; sıvının miktarına, akışın belirlediği süreye, ilaç eklenip eklenmediğine ve kaç uygulama yapılacağına göre değişiyor.

Evde Serumun Uygun Olmadığı Durumlar

Bilinç bulanıklığı, uyandırmakta güçlük, hızlı ve zayıf nabız, idrarın tamamen kesilmesi, durmayan kusma, şiddetli karın ağrısı ya da yüksek ateşle hızla kötüleşen bir genel durum varsa hasta evde serumla izlenmemeli; bir sağlık kuruluşunda değerlendirilmesi gerekir. Hayati tehlike düşündüren her durumda önce 112 aranmalı.